Lê Hồng Minh, người sáng lập VNG. Rủi ro mà Minh chấp nhận ngày nào dường như đã đem đến cho anh trái ngọt.

Trước đó, Minh đã có 4 năm làm việc tại hãng kiểm toán PricewaterhouseCoopers và công ty quản lý quỹ VinaCapital. Nhưng người thanh niên tốt nghiệp chuyên ngành tài chính – kinh doanh tại Đại học Monash, Australia này quyết tâm thành lập một công ty trò chơi trực tuyến có tên Vinagame.

Sự chuyển hướng sự nghiệp này được Minh, năm nay 35 tuổi, gọi là “quá trình tự mày mò” khi anh trò chuyện với phóng viên tờ Financial Times (Anh) ngay tại văn phòng của Vinagame tại Tp.HCM.

“Tôi thích rủi ro. Tôi chỉ bắt tay vào làm việc mà chẳng cần nghĩ xem cái gì sẽ xảy ra”, Minh nói.

7 năm sau đó, rủi ro mà Minh chấp nhận ngày nào dường như đã đem đến cho anh trái ngọt. Vinagame ra đời ở thời điểm khi lĩnh vực kinh doanh trực tuyến ở Việt Nam gần như là con số 0 và cũng gần như chẳng ai ở Việt Nam khi đó có kinh nghiệm về lập trình các trò chơi. Minh đã tranh thủ được tốc độ phát triển nhanh chóng của Internet để xây dựng công ty của mình.

Các trò chơi trực tuyến dành cho nhiều game thủ của Vinagame như “Võ lâm truyền kỳ” (do một công ty phần mềm Trung Quốc cấp phép) được đông đảo thanh niên Việt Nam ưa chuộng. Dựa trên thành công này, Vinagame lấn sân sang các lĩnh vực khác như mạng xã hội, website tin tức và âm nhạc, đồng thời chuyển đổi thương hiệu thành VNG Corporation.

Với thái độ lạc quan nhưng thận trọng về công ty của mình, Minh tiết lộ với Financial Times rằng, doanh thu của VNG sẽ vượt 100 triệu USD trong năm nay, chiếm khoảng một nửa thị trường trò chơi trực tuyến ở Việt Nam. VNG thậm chí đã được ngân hàng đầu tư Goldman Sachs của Mỹ rót vốn.

Theo đánh giá của tờ báo Anh, cho đến nay, thế giới vẫn biết đến Việt Nam với các sản phẩm như gạo và giày da hơn là các công ty phần mềm và Internet. Nhưng Minh nằm trong một nhóm nhỏ những doanh nhân công nghệ của Việt Nam trong độ tuổi 20-30 biết tranh thủ sự nổi lên của tầng lớp dân số trẻ mê công nghệ ở đất nước này.

10 năm trước, không có mấy người Việt Nam sở hữu điện thoại di động hay máy tính cá nhân. Giờ đây, điện thoại thông minh và iPad xuất hiện nhan nhản ở Hà Nội và Tp.HCM, chẳng kém gì ở London hay New York.

Tuy nhiên, những người đi tiên phong trong làng công nghệ Việt Nam cũng phải vượt qua một số trở ngại nhất định. Khởi đầu, hệ thống giáo dục về công nghệ của Việt Nam còn rất yếu, buộc nhiều người trong số này phải tự học. Như Nguyễn Hòa Bình là một ví dụ.

Khi còn là học sinh phổ thông, Bình tiết kiệm tiền ăn sáng để mua sách về lập trình. Năm ngoái, anh chàng 31 tuổi này đã bán 20% cổ phần trong PeaceSoft, công ty giao dịch trực tuyến do anh sáng lập, cho đối tác eBay.

Hồ Minh Đức, 29 tuổi, người cùng 4 bạn học thành lập công cụ tìm kiếm trực tuyến tiếng Việt đầu tiên mang tên Socbay, đã học chuyên ngành công nghệ thông tin ở đại học. Nhưng Đức cho biết, anh và các đồng nghiệp “tự học là chính chứ các thày chỉ dậy lý thuyết”. Đức cho biết, những người sáng lập Socbay muốn sử dụng sự hiểu biết của mình về văn hóa Việt Nam và tiếng Việt để đem đến một công cụ tìm kiếm tốt hơn cho người Việt bên cạnh những công cụ tìm kiếm “ngoại”.

Đức kể với Financial Times rằng, vào năm 2006, “gã khổng lồ” tìm kiếm Google đã đề nghị mua lại Socbay từ các nhà sáng lập với giá 5 triệu USD, cộng thêm quyền chọn cổ phiếu và công việc với mức lương 8.000 USD/tháng. “Nếu chúng tôi gia nhập Google, có lẽ chúng tôi đã học được nhiều”, Đức nói.

Tuy nhiên, Đức và các bạn của anh từ chối đề nghị trên của Google vì “mức giá là quá rẻ và chúng tôi muốn tự phát triển công nghệ Việt Nam để đáp ứng nhu cầu của người Việt”.

Nhưng trong bài viết mang tựa đề “Vietnam technology pioneers” (tạm dịch: “Những người tiên phong trong lĩnh vực công nghệ ở Việt Nam”), Financial Times cho rằng, để làm được điều đó, những người như nhóm của Đức cần có sự ủng hộ của nhà chức trách.

“Ở Việt Nam, bạn cần phải có các mối quan hệ”, Phùng Tiến Công, một doanh nhân Internet 32 tuổi, người sáng lập một số website về hẹn hò và âm nhạc, cho biết. Gần đây, Công đảm nhiệm chức vụ Phó tổng giám đốc của MV Corporation, chuyên về phát triển ứng dụng cho điện thoại di động.

Lo ngại về những ảnh hưởng bất lợi của Internet đối với giới trẻ, cơ quan chức năng của Việt Nam áp dụng nhiều quy định đối với các nội dung trực tuyến và các nhà cung cấp dịch vụ.

Trong khi đó, những công ty như VNG có tầm phủ sóng rất rộng ở Việt Nam. Hiện đã có 18 triệu tài khoản đăng ký sử dụng các dịch vụ trò chơi, mạng xã hội, âm nhạc và tin tức của VNG, chiếm khoảng 60% số người sử dụng Internet của Việt Nam.

“Ở một vài góc độ nào đó, đây là một lĩnh vực nhạy cảm. Chúng tôi muốn đảm bảo rằng mọi người hiểu mình”, Minh nói.

Henry Nguyễn, một nhà quản lý quỹ thuộc IDG Ventures Vietnam, công ty đã đầu tư vào VNG và Socbay cho rằng, các doanh nhân công nghệ Việt Nam hiện ở thế bất lợi so với nhiều đối thủ ngoại. “Luật pháp Việt Nam hiện nay đang có lợi cho các công ty công nghệ không phải của Việt Nam, và có lẽ là không công bằng với các công ty trong nước”, Henry Nguyễn nhận định.

Các doanh nhân công nghệ của Việt Nam cũng tỏ ra lo ngại về tốc độ thay đổi của lĩnh vực này. “Công nghệ đang thay đổi chóng mặt, trong khi các công ty trong nước đối diện thách thức lớn vì nguồn lực hạn chế. Chúng tôi không có đủ nhân lực, kinh nghiệm hay môi trường xung quanh để hỗ trợ chúng tôi phát triển”, Minh nói.

Những công ty như VNG của Minh cần sáng tạo, nhưng họ lại không có đủ nhân tài. Mặc dù có vài người đi dép lê màu hồng và buộc tóc đuôi ngựa, nhân viên của VNG chẳng có thời gian để chơi bóng bàn hay nằm dài trên sa lông để nghĩ về những thứ to lớn tiếp theo. Thay vào đó, “chúng tôi bận tối mắt tối mũi”, Minh nói.

Theo Công, người đang cố gắng đưa tinh thần doanh nhân của anh tới MV Corporation, một điều quan trọng nữa là cần tăng cường tinh thần chấp nhận rủi ro khi thử nghiệm những ý tưởng mới. “Thông điệp quan trọng nhất khi tôi tới làm việc ở đây là chúng tôi sẽ tăng gấp đôi số sai lầm so với trước kia, bởi vì chúng tôi sẽ làm việc nhiều gấp đôi. Nhân viên của đôi có thể mắc lỗi, miễn là họ không lặp lại lỗi đó”, Công phát biểu.

>> Read English version here: http://www.idgvv.com.vn/download/vn_technology_pioneers_ft.pdf

Quỹ CyberAgent của Nhật cho biết kế hoạch giải ngân 50 triệu đôla Mỹ cho đến năm 2013. Trong gần năm năm qua CyberAgent đã đầu tư vào mười công ty và tiếp tục tìm kiếm các dự án về dịch vụ ứng dụng cho người dùng mạng internet và di động, các dự án thương mại điện tử B2C (business to customer), các dịch vụ giáo dục trực tuyến, tìm kiếm việc làm…

Đón đầu và hướng tới chuỗi cung ứng hoàn thiện

Bên cạnh việc đầu tư thúc đẩy tăng trưởng cho các website đối tác, họ còn cần lợi thế sẵn có của các website có lượng truy cập lớn để phát triển các dịch vụ mới. Ông Nguyễn Mạnh Dũng, trưởng đại diện quỹ CyberAgent, thừa nhận: “Việc tìm kiếm khoảng 20 – 30 dự án đầu tư đến năm 2013 quả thật không dễ dàng”.

Còn theo ông Nguyễn Hồng Trường, giám đốc phát triển kinh doanh và công nghệ quỹ đầu tư IDG Ventures Vietnam, thương mại điện tử (TMĐT) tại các thị trường mới nổi đang là mục tiêu đầu tư của các tổ chức tài chính, và Việt Nam hấp dẫn nhờ có thị trường bán lẻ thường xuyên ở tốp 5 toàn cầu. Vì thế cho dù điều kiện về hạ tầng thanh toán, giao nhận, chất lượng hàng hoá, độ tin cậy giao dịch ở Việt Nam chưa hoàn thiện, thì việc đầu tư đón đầu là bước đi hợp lý của những tổ chức giàu tham vọng. “Nhờ làn sóng đầu tư này mà các yếu tố còn chưa hoàn chỉnh ở môi trường Việt Nam sẽ được cải thiện nhanh chóng hơn, mang lợi ích cho cả người tiêu dùng và cho các công ty thương mại điện tử thành công”, ông Trường nói.

Nếu trong giai đoạn đầu, đa số các công ty khởi nghiệp có quy mô nhỏ, từ vốn của quỹ đầu tư thì hiện một xu hướng khác đang diễn ra. Những công ty lớn đang nhảy vào làm TMĐT là những đối thủ đáng gờm trên thị trường. Một bên chuyên về kênh online lâu nay đã có nền tảng cơ sở dữ liệu về sản phẩm, khách hàng và người bán, đã có thời gian tạo được rào cản về lượng truy cập (như vatgia.com, chodientu.vn, 5giay.vn…); thì một bên đang có lợi thế về chuỗi cung ứng (ví dụ Thế Giới Di Động, Nguyễn Kim, Co.opmart…); hoặc cả VNG, FPT, VTC cũng đang xây dựng hệ thống này. Theo ông Nguyễn Ngọc Điệp, tổng giám đốc công ty cổ phần Vật Giá, xu hướng này tựa như bước đi giữa Amazon và Walmart – xu hướng bình thường trên thế giới đang diễn ra ở Việt Nam để hướng tới chuỗi cung ứng hoàn thiện.

Càng làm càng khó

Sàn giao dịch vatgia.com đang dẫn đầu mảng thương mại điện tử với 1,3 triệu lượt truy cập hàng ngày, nhưng ông Điệp thừa nhận bốn năm qua vẫn ở giai đoạn đầu tư, năm 2011 chỉ mới thu đủ bù chi. Càng làm thì càng lộ ra nhiều khó khăn: ban đầu doanh nghiệp xây dựng nền tảng quản lý thông tin hàng hoá, tiếp theo phải tự đi xây dựng phương tiện thanh toán. Nhưng khi phát triển đạt quy mô nhất định thì đến lượt khó khăn về kho vận hàng hoá. Chi phí kho vận đắt đỏ trong khi yêu cầu của TMĐT là nhanh, rẻ và bảo đảm hàng hoá. Hiện tại doanh nghiệp phải tự làm dịch vụ này, làm yếu tính cạnh tranh của TMĐT là cung cấp thông tin đúng nơi đúng lúc và tiết kiệm chi phí cho xã hội. “Hạ tầng chuỗi cung ứng là cuộc chơi quá khó khăn đối với doanh nghiệp TMĐT, nếu thị trường không tăng trưởng gấp hai lần hàng năm trong giai đoạn đầu thì doanh nghiệp xem như thất bại”, ông Điệp nói.

Theo ông Nguyễn Hoà Bình, tổng giám đốc công ty Peacesoft, khi kinh tế khủng hoảng, các doanh nghiệp gặp ngưỡng ở mảng bán lẻ truyền thống và bị giới hạn về tìm kiếm nguồn khách hàng mới, nên nhiều nhà bán lẻ đã tìm động lực ở mảng trực tuyến. Các mô hình TMĐT hiện đã đầy đủ nhưng vấn đề là toàn hệ thống đã không theo kịp xu hướng thế giới. Sự phát triển vì thế vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, mới chiếm khoảng 0,3% tổng hàng hoá bán lẻ. “Nguồn nhân lực cho TMĐT trong doanh nghiệp còn yếu và thiếu, kỹ năng xử lý thông tin, sản phẩm và bán hàng online còn nhiều hạn chế. Cần một thời gian và sự tác động đủ để nâng cao năng lực của các doanh nghiệp”, theo ông Bình.

Ông Trường cho rằng thách thức lớn của doanh nghiệp là người dùng hiện nay có cơ hội tiếp cận nhiều loại hình dịch vụ cả trong và ngoài nước, việc thay đổi dịch vụ từ nhà cung cấp này sang nhà cung cấp khác là rất dễ dàng. Khó khăn hơn nữa, làm thế nào để khai thác hiệu quả kinh doanh từ một nền tảng người dùng dễ dàng thay đổi? Vì vậy, các doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với ba thách thức: thu hút người dùng, giữ chân người dùng và tạo ra các hình thức mang lại doanh thu (monetization). Một doanh nghiệp thành công thì không tách rời ba nhân tố này trong mô hình kinh doanh mà phải xử lý cả ba cùng lúc mới có thể tạo ra nền tảng người dùng bền vững.

But Vuong, a young venture capitalist in Vietnam, may be on to something. The firm that Vuong works for in Vietnam, Pat McGovern’s Boston-based IDG Ventures, invests hundreds of millions of dollars in tech startups in Vietnam, India, and China and has made tons of money. China is the gold mine, India is the land of promise, and Vietnam is the frontier.

Nguyen Hoa Binh of eBay’s Peacesoft with IDG’s James Vuong

IDG is a pioneer with this strategy. This odd-seeming group of nations belongs together because of a growing number of overlapping trends. Of all the dragon and tiger emerging economies in the East, the VIC countries best represent the entrepreneurial spirit and venture capital rush of Startup Asia.

Multiple Silicon Valleys have sprung up in Beijing, Shanghai, and Bangalore, and even Hanoi and Ho Chi Minh City could get on the tech map soon. From John Doerr’s Kleiner Perkins to Jim Breyer’s Accel Partners, all the Sand Hill Road shops are parked in Asia’s boomtowns.

Entrepreneurs and college graduates have landed in Asia’s tech hubs, too, and haven’t looked back. Alice Wang grew up in San Diego, California, and left Yale University during the spring semester of her junior year to move to Beijing and take a job as a sales director at GroupOn China. She knew it was risky and challenging, but the lure of this tantalizing opportunity to join China’s tech race was irresistible. Wang spent her first few weeks working past midnight to meet incredible sales quotas and described it as chaotic but “very exhilarating.”

This self-assured dynamo still found time to host a dinner for me in Beijing with a dozen 30-and-under members of a global entrepreneur network, Sandbox, she spearheads in China. There’s a good chance your daughter, too, and certainly hundreds of the followers and friends Wang has on Twitter and Facebook will land in Beijing and stay for a startup career. Who isn’t studying Mandarin today to get ahead?

The chance to become rich and famous with a startup is no longer just an American dream. It’s happening in Asia, in record numbers. Consider:

1. Since 2005, more than 6,000 startups in Asia—56 percent of them in India and China—have been backed by venture capital.

2. China and India accounted for 13 percent of $37.8 billion invested in startups globally in 2010. That’s up from 5 percent in 2005. China is the second-largest venture market in the world, followed by India.

3. China ranks fourth in the world for new patent applications, up from tenth place in 2005. Two giant Chinese companies—ZTE Corp. and Huawei Technologies—rank among the top four businesses worldwide that are filing for patents.

4. China ranks tops in the world for digital communications, with 440 million Internet users and 840 million mobile service subscribers, followed by India’s 673 million subscribers. Vietnam has a relatively high Internet penetration, with more than one-quarter of the population with web access and 78 million mobile service subscribers in a country of 89 million people!

Asia’s innovation hotspots are fast emerging as first-choice destinations for bright young entrepreneurs. China and India have grabbed the brass ring and are attracting top talent, capital, and tomorrow’s leading startups. Meanwhile, Vietnam emerges with mobile gaming and search, Singapore helps to seed budding entrepreneurs with government handouts and skillful coaching, and Taiwan lures startups to move beyond their base in churning out more than semiconductors and electronic goods.

The supercharged emerging markets of Asia promise to deliver the next Facebook phase—a turning point that will spark a creativity surge like the social network did during this decade’s social media boom. Startups create jobs and wealth, plus enthusiasm for future innovations. It’s a wake-up call for America.

Go East, Young Entrepreneur!  And read Startup Asia, by Rebecca A. Fannin with a foreword by Kai-Fu Lee